Jankowscy z Jankowa w Ziemi Łomżyńskiej
- szlachta wylegitymowana

       Opisywany poniżej ród Jankowskich al. Jańkowskich, wywodzi się z ziemi płockiej, wsi Janikowo vel Jankowo (Jańkowo) położonej w gm. Czerwińsk nad Wisłą, gdzie po nadaniu w 1408r. osiadł rycerz Siemian (wieś ta wymieniona była jako Jancovo w 1351r. oraz w 1421r. dzisiaj należy do par. Czerwińsk), być może potomkowie Siemiana przesiedlili się do wsi Jankowo al. Jańkowo al. Janikowo pod Łomżą i poczeli pisać się Jankowski (al. Jańkowski) a twórcy herbarzy przypisali im h. Jastrzębiec?

  Opracowanie jest oparte o hipotezę, która zakłada, że opisani w Herbarzach Uruskiego i Bonieckiego Jankowscy alias Janikowscy (Jańkowscy) przypisani do herbu Jastrzębiec, pochodzili z ziemi łomżyńskiej, z osady Jankowo należącej do par. Nowogród. Zgodnie z intencją, którą sformułowano w Ustawie o Szlachectwie w 1836 r. utworzono urząd zwany Heroldią Królestwa Polskiego i określono zasady wg których zapisywano członków do tzw. szlachty wylegitymowanej. Wiemy, że nie wszyscy zgłoszeni przeszli weryfikację cenzury Heroldii. Wiele podań zostało odrzuconych. Nadto wiele byłych rodów szlacheckich nie dysponowało ani funduszami, ani wiedzą o swoim herbie, nie miało orientacji co do szczegółów pochodzenia przodków. Dlatego większość z nich nie została zapisana do Ksiąg Szlachty KP. Przy okazji powstało dużo „biur”, które za odpowiednią opłatą „pisały genealogię” – mając to wszystko na uwadze, dzisiaj nie można wykorzystywać tych „dowodów szlachectwa” opracowanego i spisanego przez Heroldię za dowód rzeczywistego pochodzenia szlacheckiego danego rodu. Niestety, większość „nowych szlachciców” to osoby pochodzące ze sfery urzędników, wojskowych (kadry oficerskiej wojsk carskich), posiadaczy nieruchomości miejskich, przedstawicieli zakładów usługowych związanych z usługami dla urzędów i wojska (szewcy, krawcy, szynkarze, siodlarze etc.) - można nazwać ich elitą usługującą na rzecz zaborcy. Nie inaczej było z Jankowskimi. Wielu z nich to urzędnicy, wojskowi i ludzie związani urzędem lub usługami świadczonymi dla zaborczych elit.

   Przejdę teraz do przedstawienia zapisów w Herbarzach Uruskiego i Bonieckiego. Herbarze te wymieniają kilku dziedziców Jankowa Młodzianowa. Poniżej przytoczę dwa fragmenty z obu Herbarzy.

Z tomu V ‘Herbarza’ Uruskiego „Jankowscy h. Jastrzębiec”:

„Po Janie, dziedzicu dóbr Jankowo-Młodzianowo roku 1643 (właściwie herbu Dąbrowa!) z żony Zofii z Łubów syn Wojciech miał syna Sebastiana, tego syn Jan pozostawił syna Macieja, a ten syna Dominika, po którym synowie:

1) Aleksander, tego syn Józef, ożeniony z Konstancją Jankowską, z niej syn Antoni, podoficer w wojsku rosyjskim, wylegitymowany w Królestwie 1843 r.

2) Mikołaj, tego synowie: a) Jan Kanty ożeniony z Katarzyną Rogowską, z niej syn Stefan wylegitymowany w Królestwie 1850 r., i b) Wawrzyniec, po którym syn Adam wylegitymowany w Królestwie 1859 r.”

 Z tomu VIII ‘Herbarza’ Bonieckiego „Jankowscy h. Jastrzębiec”:

„Jankowscy h. Jastrzębiec (właściwie Boleścic) z Jankowa, w ziemi łomżyńskiej. Przywilej księcia Ziemowita z 1408 r. dany Boleścicom, wymienia Siemiana z Jankowa (Mil.)… Jan Jankowski był właścicielem Jankowa-Młodzianowa, w ziemi  łomżyńskiej, 1643 r., a Wojciech 1700 r. i Stefan 1748 r. Śmielnika, w województwie brzeskiem-kujawskiem (Her. Kr.). Potomkowie ich: Rafał, Aleksander i Karol, synowie Bartłomieja, Antoni, syn Józefa, Antoni, syn Jana, Michał, syn Jerzego i Stefan, syn Jana Kantego, legitymowali się ze szlachectwa w Królestwie, w  pierwszej połowie XIX-go wieku"

W „Spisie Szlachty Królestwa Polskiego” czyli spisie szlachty wylegitymowanej przez Heroldię KP na podstawie Ustawy z 1836 r. pod herbem Jastrzębiec mamy wymienionych (w spisie podane są numer rejestracji, imiona i nazwisko nobilitowanego oraz imię jego ojca! Dane dotyczące matki i daty urodzenia i zgonu wraz z nr. akt pochodzą z własnego opracowania):

• Nr. 164/1839 – Rafał Gabriel Cyprian syn Bartłomieja i Katarzyny Balickiej (*1807 Redecz +1843 Kowal [Kowal 8/1843]) – z Kujaw (dz. Księżna Kępka);
• Nr. 361/1844 – Aleksander syn Bartłomieja i Katarzyny Balickiej (*4-04-1813 Kruszynek [Kruszyn 28/1813]) – z Kujaw;
• Nr. 355/1844 – Antoni syn Józefa i Konstancji z Jankowskich (*4-04-1812 Jankowo Skarbowo [Nowogród 307/1812]), 1831 Pułtusk, oficer WC;
• Nr. 364/1844 – Antoni Kazimierz s. Jana i Justyny Tańskiej, urzędnik w Komisji Skarbu (*1817 W-wa+1860 W-wa [Warszawa cyrkuł IV 19/1818]);
• Nr. 516/1850 (dod.I) – Stefan Roman s. Jana Kantego, pisarza browaru Maluszyn i Katarzyny Rogowskiej (ur. 1842);
• Nr. 542/1850 (dod.I) – Karol Tymoteusz s. Bartłomieja i Katarzyny – z Kujaw (*20-01-1816 Kruszynek [Kruszyn 31/1816]) ekonom Konotopy i Zaborówka;
• Nr. 649/1853 (dod.II) – Michał Kleofas Józefat s. Jerzego i Anieli Bogusławskiej (*22-09-1818 Wilno ŚŚ. Franciszka i Bernarda [1818 k.56]), urzędnik w Warszawie – pochodzący z linii spod Lidy (młodsza gałąź linii oszmiańskiej);

Na podstawie wyżej wymienionych wypisów mamy dwóch znanych przedstawicieli rodu Jankowskich, którzy w poł. XIXw. dziedziczyli na nowogrodzkim Jankowie. Byli to prawdopodobnie hipotetyczni potomkowie Jana (ca.1575) i Zofii z Łubów h. Lubicz, według Uruskiego miał on syna Wojciecha (*ca.1595), po którym syn Sebastian (*ca.1615) miał syna Jana (*1643 Jankowo Mł.), ten, z żony /hipotetycznie Marianny z Chojn Chojnowskiej (x1675 Szczepankowo [Szczepankowo 27/1675])/ miał syna Macieja (*1675 Jankowo). Maciej z żony /hipotetycznie Marianny Grzymały (x1701 Szczepankowo [Szczepankowo 18/1701])/ pozostawił syna Dominika (*ca.1715 [brak aktu ur.]), który z żony Katarzyny Skrodzkiej [brak aktu] miał dwóch synów:

1)  Aleksander dziedzic na Czartorji (ca.1745? +25-02-1811 Jankowo Mł. [Nowogród 158/1811]), żonaty z Franciszką Szumowską miał synów:

A.  Józefa (*1778 Czartoria [Miastkowo 1170/1778] +1839 Jankowo Mł. [Nowogród 7/1839]), dziedzica Jankowa Młodzianowa, ożenionego w 1808r. w Jankowie z Konstancją  Jankowską (*1781+1836 Jankowo Mł.) córką  Adama i Marianny Kleczkowskiej. Z nich: Antoni ur. 4.04.1812r. w Jankowie Skarbowie, podoficer WP (wyżej wymieniony w spisie szlachty KP), Andrzej Mikołaj (*1817), Stanisław (*1826) i najstarszy syn Franciszek ur. 1806r. chrzest w 1811r. w Nowogrodzie, obaj ur. w Jankowie Młodzianowie. Córki Józefa i Konstancji: Katarzyna (*1809), Ewa (*1815), Franciszka (*1823), Marianna (*1819) po mężu Janie, Mierzejewska (x1841). Wymieniony Franciszek (*1806+1856) żonaty w 1829r. w Jankowie Mł. z Agnieszką Kurpiewską (*1807). Po Franciszku z Agnieszki syn Józef (*1839 Jankowo Mł.) wymieniony w indeksie szl. Woj. Łomżyńskiego z 1866r., Stanisław Roch (*1829+1832), Stanisław (*1834), Tomasz (+1837), Antoni (*1843+1848), Katarzyna (+1832), Marianna (*1845) wszystkie dzieci urodzone w Jankowie Mł.

B.  Adama Sylwestra (*1775 Czartoria [Miastkowo 955/1775] +1836 Jankowo Skarbowo [Nowogród 141/1836]), dziedzica Jankowa Skarbowa, ożenionego w 1809r. w Jankowie z Anastazją Dobkowską (*1795 Jankowo), wdową, córką Mateusza i Agnieszki. Z nich: Franciszka (*1820 Jankowo Sk.), Kunegunda (*1815), Marianna Joanna (*1817), syn Stanisław (*1825) żonaty jako wdowiec po Mariannie Dzierzgowskiej (+1862) w 1862r z Anną Pauliną Jankowską (*1838 Jankowo Mł.) c. Stanisława i Rozalii Łuby, z tego małżeństwa córka Rozalia (*1863 Jankowo Sk.)

C. Wojciecha (*1777 Czartoria [Miastkowo 1120/1777]) dalsze losy nieznane;

D. Zygmunta Jakuba (*1772 Czartoria [Miastkowo 808/1772]) dalsze losy nieznane;

E. Córkę Mariannę (*1781 Czartoria [Miastkowo 1384/1781]) oraz córkę Barbarę (*1784 Czartoria [Miastkowo 1585/1784]);

2)   Mikołaj (*ca.1753 +8-02-1815 Jankowo Mł. [Nowogród 121/1815]) żonaty z Małgorzatą Jankowską c. NN z nich:

A.  Jan Kanty (* ca.1792), dziedzic Krzyki Wydźgi w 1848r. dalsze losy nieznane (być może mąż Agnieszki z Balińskich, not. par. Poryte?);

B.  Ludwik (*1801+1832 Jankowo Mł. [Nowogród 15/1832]), żonaty w 1829r. z Marianną Jemiołkowską c. Marcjanny. Ich córka Rozalia Marianna (*1830 Jankowo Mł.) w 1851r. za Stanisławem Chludzińskim;

D. Józef (*1799+1852 Jankowo Mł. [Nowogród 166/1852]), żonaty w 1829r. w Jankowie Mł. [Nowogród 7/1829] z Marianną Jankowską (*1809 Jankowo Mł. +1858) c. Mateusza i Marianny Żebrowskiej. Po nich córki: Paulina (*1834 Jankowo Mł.), Rozalia (*1835+1836), Franciszka (*1837), Katarzyna (*1840), Ewa (*1830 Jankowo Mł.) v. Opęchowska;

Możliwe, ale nie potwierdzone /hipoteza niepotwierdzona/, że druga żona Dominika, po zmarłej ok. 1753r. Katarzynie Skrodzkiej to Franciszka Czartoryska?, z którą ślubował w Czartoryi par. Miastkowo dn. 7 lipca 1754r. [Miastkowo 192/1754] Ten Dominik pozostawił dwóch synów;

1)   Marcin (*ca.1761 +1825 Jankowo Mł. [Nowogród 43/1825]) ten Marcin syn Dominika i 2ż. Franciszki Czartoryskiej, żonaty z Marianną Chojnowską. Marcin miał syna Kajetana ur. 1791r. męża Magdaleny Cwaliny. Kajetan pozostawił synów: Kajetana Franciszka (*1816), męża Salomei Gromadzkiej z Kolna, Juliana Aleksandra (*1830), męża Teofili Radzkiej z Kleczkowa (z Łątczyna?), Stanisława Jana (*1832), męża Rozali z Czaplic Czaplickiej po której syn Jan (*1872 Chojny St.) mąż Balbiny Chojnowskiej [ślub 1898 Miastkowo] oraz syna Feliksa (*1836+1836 Jankowo Mł.) oraz 6 córek, m.in. Salomea v. Kurpiewska, Anna v. Majewska, Rozalia, Angela i Teofila v. Grzymała;

2)   Antoni (*ca.1767 +1831 Jankowo Mł. [Nowogród 152/1831]) ten Antoni syn Dominika i 2ż. Franciszki Czartoryskiej, żonaty (x ca.1790) z Katarzyną Chojnowską (*ca.1769+1829 Jankowo Mł.). Syn ich Jakub (*1813 +1831 Jankowo Mł.) Augustyn (*1790+1862 Jankowo Mł.) oraz córka Rozalia (*1811); Augustyn ożenił się w 1810r. z Marianną Cwaliną c. Benedykta. Augustyn pozostawił  5 synów i 2 córki. Wojciech (*1811+1831), Stanisław (*1817), Jan (*1819+1841 Jankowo Mł.), mąż Anny, Franciszek (*1824), Tomasz (*1827+1831) oraz córki Katarzyna (*1814) żona Antoniego Jaworskiego (x1841 Jankowo), Anna (*1825+1848);

PODSUMOWANIE

Tyle świadczą akta metrykalne parafii w Nowogrodzie z lat 1808 do 1870, Miastkowie z lat 1732 do 1850 i Szczepankowie z lat 1665-1820. Z nich wynika, że opisana powyżej rodzina Jankowskich pochodzi prawdopodobnie /hipoteza niepotwierdzona z powodu braku akt/ po wzmiankowanym w Herbarzach Janie Jankowskim i Zofii Łubie. Trzeba wziąć pod uwagę, że przodków tej rodziny nie znajdziemy w żadnych opracowaniach z tego rejonu, nie ma ich również w zachowanych Księgach Ziemskich, Grodzkich i Sądowych, spisach pogłównego i podymnego oraz spisach szlachty. Opisani powyżej Jankowscy należeli do szlachty zagrodowej, rolniczej, posiadającej tzw. części w danej wsi, szlachty charakterystycznej dla tych okolic. Wylegitymowani przez Heroldię KP w Król. Polskim i zapisani do Ksiąg Szlachty to głównie wojskowi, oficerowie Armii Carskiej oraz urzędnicy carscy i ich służący. Nie ma wśród nich żadnego dziedzica Jankowa, czy innych wsi z tego rejonu! Oczywiście tacy dziedzice byli, ale do szlachty moskiewskiej, jak widać z nobilitacji od roku 1836, ich nie przyjęto!

//HIPOTEZY//

Parafia Szczepankowo oraz parafia Miastkowo, była poniekąd rodzinną parafia Jankowskich. Jak wskazują akta ślubów ze Szczepankowa z lat 1667-1820, oraz Miastkowa z lat 1732-1825 to właśnie w tych parafiach ślubowali Jankowscy z Jankowa z przyszłymi małżonkami z rodów Chojnowskich z Chojn, Grzymałów z Grzymał, Jarnutowskich z Jarnut, Konopków z Konopek czy Czartoryskich z Czartorii, Korytkowskich z Korytek. Wg tych akt właścicielami Jankowa byli Jankowscy pochodzący po Janie i Mariannie Chojnowskiej [ślub 1675r. Szczepankowo nr.27] domniemanym s. Sebastiana i Anny z Dzierzgów Dzierzgówny. Po Janie na Jankowie dziedziczył Wojciech, mąż Doroty Sierzputowskiej z Sierzput [ślub 1707r. Szczepankowo nr.157] Po Wojciechu dziedzictwem władał Antoni Jankowski mąż Rozalii Zawadzkiej [ślub 1727r. Szczepankowo nr.523] Niestety, na tym Antonim kończy się ród Jankowskich z Jankowa (w wymienionych powyżej aktach wszyscy mężowie pochodzili z Jankowa). Prawdopodobnie Antoni osiadł na innym dziedzictwie lub przeniósł się w inne rejony. Dobra Jankowo zostały najprawdopodobniej podzielone między potomków w/w Jankowskich, którzy dziedziczyli swoje części szlacheckie do lat 30-tych XXw. Nie wszyscy z nich to potomkowie wzmiankowanego Jana Jankowskiego i Zofii z Łubów.

Z zapisów z Herbarza wiemy, że Sebastian z Anny pozostawił syna Krzysztofa (ca.1635) dziedzica dóbr Skrzyniec w par. Bełżyce w 1677r. Po Krzysztofie Stanisław, miecznik podolski 1684r, mąż Zofii Matczyńskiej pozostawił 5 synów i 3 córki (metryki w Warężu). Jego syn Antoni Adam, miecznik podolski 1728r. miał trzy żony. Z Anastazji Borak syn Leon z Barbary pozostawił Macieja, dziedzica Nowegosioła wpisanego do ksiąg szlachty we Lwowie w 1801r., bezdzietnego. Z drugiej żony Teresy dwie córki: Teresę i Józefę. Z trzeciej żony, Anny Wiszniewskiej miał syna Sylwestra Jana Józefa 3im. Jastrzębca Jankowskiego (*1727 Rusin).

Jak świadczą akta Ksiąg Sądowych [pogłówne z Jankowa 1674r.], Sebastian miałby 2ż. Dorotę i z niej pozostawił syna Andrzeja (ca.1650) który posiadał na Jankowie Młodzianowie wg. pogłównego z 1674r. 20 mórg. [Sebastian zmarł przed 1664r. (wg. podymnego 1664 i pogłównego 1674) pozostawił żonę Dorotę? Miałby synów Andrzeja na Jankowie Młodzianowie i Wojciecha na Jankowie Skarbowie [wg pogłównego z 1674r.] Andrzej z Marianny pozostawił syna Stanisława (*ca.1685) dziedzica Jankowa Skarbowa. Zapewne tenże ślubował w 1707r. w Szczepankowie [Szczepankowo 154/1707] Jadwidze z Czartoryskich (1v. Chojnowskiej) i pozostawił z niej syna Jana (ca.1716), dziedzica Jankowa Skarbowa. Jan ożenił się z Marianną Czartoryską i prawdopodobnie wszedł w posiadanie części w Czartorii? Pozostawił córkę Elżbietę Jankowską.

Niezwykle ciekawą informację otrzymujemy ze spisu właścicieli ziemskich w Królestwie Polskim sporządzonego i wydanego przez KRSW w 1846r. (AGAD KRSW sygn. 6559) Otóż właścicielami folwarku Jankowo-Młodzianowo nom. D byli Wojciech i Paweł Jankowscy. Na próżno szukać ich w metrykach par. Nowogród. Na podstawie analizy danych z mojej bazy można tylko przepuszczać, że był to Wojciech ur. ok.1820r. mąż Agnieszki z Chojnowskich. A Paweł to może s. Wojciecha i Franciszki z Chojnowskich z Jarnut? (ślub jego Szczepankowo 8/1847 z Marianną Żebrowską c. Tomasza; zm. Szczepankowo 93/1897 – w akcie zgonu podano, że był właścicielem gospodarstwa w Jarnutach, zmarł w wieku 75 lat i pozostawił żonę Magdalenę z Modzelewskich?) - Co najciekawsze, nie ma tych właścicieli folwarku w spisie szlachty KP i w tzw. nowo wylegitymowanych od 1836r.!?

Jeżeli przyjmiemy za wyznacznik, że właścicielami dóbr, folwarku były osoby o wyższym statusie społecznym, to w przypadku właścicieli folwarku w Jankowie w roku 1846 możemy przyjąć hipotezę, że byli to przedstawiciele rodu Jankowskich, którzy posiadali inne własności i wcale nie musieli mieszkać w tym folwarku ani nie musieli pochodzić z Jankowa. Taką osobą mógł być potomek linii Jankowskich z Porytego – Wojciech Leopold Jankowski ur. 1809 roku w Porytem s. Jana i Agnieszki Balińskiej [Poryte 3/1809] w Herbarzach przypisany do h. Nowina.

Opracowanie: Andrzej M. Jankowski

________________________

Żródła:

Akta metrykalne par. Szczepankowo, Miastkowo, Nowogród, Poryte i in. Numeracja za Geneteka
Herbarze Uruskiego i Bonieckiego: hasło Jankowscy, Janikowscy;
Księgi sądowe - podymne i pogłówne z Nowogrodu z roku 1664, 1674r.
Rymut, Nazwy miejscowe Polski, lit. J-K, Janikowo (6) gm. Czerwińsk, str. 56;
Słownik Geograficzny KP, T. 3 str. 402, Janikowo 1.

Zobacz tabelę ze spisem zindeksowanych rodzin Jankowskich pochodzących z Jankowa par. Nowogród

Zobacz tabelę: Jankowscy w rejestrach podymnego i pogłównego z Jankowa w l. 1664-1674